اعتیاد پژوهی و حرمت انسانی

اعتیاد - پژوهی - و حرمت - انسانی -

دکتراسدالله افشار

دريافت اعتياد به مواد مخدر تابع درک چارچوب کلی نظام اجتماعي و خردهxadنظامxadهاي آن است و تحقيق كيفي نشان ميدهد چگونه معاني مواد مخدر وابسته به اين بافتارند؛ زيرا اين محيط است كه به استفاده از مواد و اثراتش معنا ميبخشد و بدون شناخت اين محيطهاي اجتماعي نميتوان به رفع اعتياد اميدوار بود. استفاده از دادهxadهاي كيفي نشان ميxadدهد تنها از طريق فارماكولوژي نميتوان به رفع اعتياد اقدام كرد؛ بلكه اين امر تابع شناخت فرهنگي مباني اجتماعي اعتياد در فضاي اقتصادي- سياسي جامعه است. در اين صورت توجه همدلانه به روايت معتادان از اعتيادشان در قالب انواع مصاحبه و خصوصاً مصاحبه عميق پس از جلب اعتماد و تفاهمxadشان با حفظ فاصله بيxadطرفانه از موضوع و «دادن حق پرسش و بيان ديگر "واقعيات" به مصاحبهxadشوندگان» و محق دانستن آنها در «توصيف آگاهي و شناختxadشان در رابطه با جهان خويش» با همه مشكلات كشف معنا و تجربه زندگي و «تركيب واقعيت و بازنمائي در آن» ضروري است تا مواجهه متاملانه با اين پديده پويا نزد ايشان نامعقول یا غیرقابلxadدرك جلوه نكند و بلكه مشاركت ايشان با ساير شركتxadكنندگان در تحقيق، رفع اعتياد را هم به دنبال داشته باشد و مسئوليت و نظارت مشتركي در اين زمينه رقم زند و جلوي هر گونه تعذر و بهانهگيري را بگيرد. مثلاً استفاده از سرنگ مشترك خصوصاً ميان نزديكان و شركاي جنسي نه تابعي از اختلال شناختی معتادان يا بيxadخبري آنها از ریسک اين استفاده يا باور به تقدير و سرنوشت كه منوط به بافتار اجتماعي و منطق فرهنگی حاكم بر معانی مزايا و معايب استفاده مزبور با همه مخاطرات وضعيتي است. اين تعلق خاطر به مصاحبه مثلاً در تامل راجع به اعتياد تاکید منعطف بر کشف و یادگیری در تحقیق کیفی با طرح فرضیههای استفهامي و نظريات دادهxadنگر قوام ميxadآيد و تحقیقات اکتشافی در اين عرصه به توسعه، پالایش و شاید تغییر مسیر محتمل ایدههای پژوهش در مطالعات ميداني ميxadكشد.

نسبت اخلاقی مطالعه اعتياد با حرمت - انسانی -

به لحاظ اخلاقی مطالعه اعتياد نميxadتواند حرمت انسان را در هم شكند يا آن ها را دچار بیماری، درد و رنج كند و حقوق افراد و جوامع را به مخاطره افكند يا آسیبهای اجتماعی معتادان را به منزله گروهي حاشيهxadاي مثلاً از طريق طرح وضعيتxadشان در رسانهxadهاي جمعي بيافزايد. تلاقي انتخاب فردی و آزادی و سلامت اجتماعي از جمله مسائل دشوار اخلاقی در انجام پژوهشxadهاي مربوط به استفاده از مواد مخدر و مشکلات مربوط به اعتیاد - است. حمایت از حقوق شرکتxadکنندگان در تحقیق با احترام به افراد مثلاً از طريق مشارکت داوطلبانه و از سر رضايت آگاهانه آنها در جريان پژوهش است. محققان همچنین نباید شرکتxadکنندگان را در معرض خطر يا آسیب جسمی- روانی بواسطه اين مشاركت نهند. نتايج تحقيق بايد محرمانه بماند و حريم خصوصي زندگي آنان را مختل نكند و مزاياي آن بيش از معايبش باشد. اخلاق پژوهش تابعي از اخلاق جامعه است و هم از اين رو مطالعه اعتياد ميxadتواند با عناوين مجرمانه خوانده شود يا با اصطلاحاتي چون سوءمصرف مواد مخدر به نوعي بيماري تحويل شود يا حسب تحديد منافع عمومي و استقلال فردي برجسته گردد و در هر حال خطراتش بيش از هزينهxadهاي درمان باشد. مشكل بزرگتر به رسميت شناخته شدن سهم هر يك از معتادان و شرايط اجتماعيxadشان در اعتياد است كه قاعدتاً مانعي بر سر راه سهم و مسئوليت هر يك در درمان اعتياد هم مينمايد. مثلاً اگر آنها با اراده خود به دام اعتياد نيافتاده باشند، چگونه ميتوانند با اراده خود از اين دام برهند يا اگر قبل از اعتياد، ظرفيت درك عواقب اعتياد را نداشتهاند، در حال اعتياد چگونه ميتوانند بنا به اين قابليت تن خود را از آن رهایی بخشند.

نکته پایانی این که استفاده مزمن از مواد مخدر میتواند نقائص شناختی قابل توجهی ایجاد كند و لذا ظرفیت رضایت آگاهانه را براي مشاركت در تحقيق مختل سازد. به علاوه معتادان بايد به درستی قادر به ارزیابی عواقب شرکت در پژوهش باشند تا بتوانند آن را انتخاب كنند.

یکشنبه: 25 / 01 / 1398- 8 شعبان 1440- 14 آوریل 2019

R eference

Lindesmith, A. (1947). Opiate Addiction. Bloomington, IN: Principia Press .. 1

Zinberg, N. (1984). Drug, Set and Setting. New Haven, CT: Yale University Press .. 2

3 . Reinarman, C., Murphy, S. and Waldorf, D. (1994). Pharmacology is not destiny: the contingent character of cocaine abuse and addiction. Addiction Research, 2: 21–36 .

4. Reinarman, C. and Levine, H. G. (2004). Crack in the rearview mirros: deconstructing drug war mythology. Social Justice, 31: 182–99 .

5. Weinstein, R. (1980). Vocabularies of motive for illicit drug use: an application of the accounts framework. Sociological Quarterly, 21: 577–93.

6. Patton, M. Q. (1990). Qualitative Evaluation and Research Methods. London: Sage .

7. Holstein, J.and Gubrium, J. (1997).“Active interviewing.” In D. Silverman (ed.). Qualitative Research. London: Sage.

8- Baker, C. (1984). The search for adultness: membership work in adolescent-adult talk. Human Studies: 7: 301–23.

9. Scott, M. B. and Lyman, S. M. (1968). Accounts. Sociological Review, 33: 46–62.

10. Dingwall, R. (1997). “Accounts, interviews and observations.” In G. Miller and R. Dingwall (eds.). Context and Method in Qualitative Research. London: Sage.

11. Liamputtong, P. (2007). Researching the Vulnerable: A Guide to Sensitive Research Methods. London: Sage.

12. Rhodes, T. and Cusick, L. (2002). Accounting for unprotected sex: stories of agency and acceptability. Social Science and Medicine, 55: 211–26.

13. Rhodes, T., Watts, L., Martin, A., Smith, J., Clarke, D., Craine, N. and Lyons, M. (2007). Risk, shame and the public injector: a qualitative study of drug injecting in South Wales. Social Science and Medicine, 65: 572–85.

13. Martin, A. and Steer, P. (2004). Talking about drug use: what are we (and our participants) doing in qualitative research? International Journal of Drug Policy, 15: 395–405.

14. Bourgois, P. (1998). The moral economies of homeless heroin addicts: confronting ethnography, HIV risk, and everyday violence in San Francisco shooting encampments. Substance Use and Misuse, 33: 2323–51.

15. Murphy, S. (1987). Intravenous drug use and AIDS: notes on the social economy of needle sharing. Contemporary Drug Problems, 14: 373–95.